Artykuły

"Powiedz mi, a zapomnę,
pokaż mi, a zapamiętam,
pozwól mi zrobić, a zrozumiem".


Co to jest? - Trening Zastępowania Agresji



metoda opracowana w USA przez Arnolda Goldsteina, przeniesiona na grunt polski przez Z.J. Morawskich.


Metoda przeznaczona do pracy z osobami mającymi problem w opanowaniu złości i agresji, ucząca zachowania adekwatnego do sytuacji wcześniej wywołującej frustrację i gniew. Bazuje na nabywaniu przez uczestnika podstawowych umiejętności pro społecznych, radzenia sobie z trudnymi emocjami, a także prowadzi do stopniowego wzrostu poziomu moralnego.


Dla kogo?



Trening zastępowania agresji sprawdza się jako metoda pracy z osobami z różnymi deficytami społecznymi (relacje z innymi, problemy w wyrażaniu uczuć, tworzenie świata norm i wartości itp.)

Niewątpliwą zaletą TZA, jest to, że metoda daje wieloaspektowe spojrzenie na przyczyny zachowania agresywnego, odbudowuje deficyty, może być realizowana dla różnych grup wiekowych.

Standardy dotyczące realizacji programu



Prowadzący: dwóch trenerów TZA
Uczestnicy: osoby z normą intelektualną, u których nie zaobserwowano symptomów ADHD oraz chorób psychiatrycznych, w zbliżonym wieku.
Liczebność grupy:
do 8 osób

Trening Umiejętności Społecznych


Celem Treningu Umiejętności Społecznych jest rozpoznanie deficytów uczestników w zakresie radzenia sobie w zwykłych codziennych sytuacjach, następnie ćwiczenie umiejętności pro społecznych adekwatnych do danej sytuacji oraz wprowadzenie jej w życie, tzw. transfer umiejętności.

Wprowadzeniem do treningu jest użycie metody kwestionariuszowej, diagnozującej poziom wykorzystywania przez każdą z osób różnych umiejętności społecznych w codziennym życiu. Wg Goldsteina, dzieciom i młodzieży brakuje około 50 umiejętności pro społecznych.

Trening umiejętności społecznych, podobnie jak trening innych czynności, sprawia, ze młodzież potrafi zastosować z powodzeniem określone, wcześniej nie posiadane umiejętności w codziennym życiu. Stosuje zachowania akceptowane społecznie, w zamian tych, które mogą przysporzyć jej kłopotów lub sprzyjają podejmowaniu zachowań ryzykownych (np. brak satysfakcjonujących relacji z rówieśnikami bądź dorosłymi, stosowanie używek, wczesna inicjacja seksualna, konflikty z prawem).

Trening Umiejętności Społecznych - w jaki sposób i co daje?



Trening umiejętności z repertuaru zachowań pro społecznych, stosowany jest z wykorzystaniem:
a) modelowania
b) odgrywania ról
c) informacji zwrotnej
d) przenoszenia umiejętności, ćwiczonych w grupie do codziennego życia


Umiejętności społeczne podzielono na grupy:
• Wstępne umiejętności społeczne, np. prowadzenie rozmowy, mówienie komplementów.
• Zaawansowane  umiejętności społeczne, np. proszenie o pomoc, przekonywanie innych.
• Umiejętności emocjonalne, np. wyrażenie swoich uczuć, radzenie sobie z czyimś gniewem.
• Umiejętności alternatywne wobec agresji, np. pomaganie innym, unikanie bójek.
• Umiejętności kontroli stresu, np. reakcje na niepowodzenie, radzenie sobie z presją grupy.
• Umiejętność planowania, np. znajdowanie przyczyn problemu, określenie swoich możliwości.


Do pracy z grupą, wybiera się te spośród umiejętności, które są najbardziej deficytowe dla większości uczestników.

Trening Kontroli Złości


Celem Treningu Kontroli Złości jest nauka zatrzymania powstałego w organizmie pobudzenia pod wpływem emocji, złości lub gniewu, po to, aby dać sobie możliwość refleksji nad wyborem adekwatnego zachowania.

Trening Kontroli Złości może odbywać się niezależnie od pozostałych części treningu zastępowania agresji, ale, aby przyniósł oczekiwane efekty, powinien stanowić integralną część TZA.

Trening Kontroli Złości polega na tym, że młodzież przygotowuje na każdą sesję opis niedawnych sytuacji, które powodowały złość  – oparty jest zatem na bezpośrednich doświadczeniach uczestników zajęć.


Trening Kontroli Złości - w jaki sosób oddziałuje?


Podczas spotkań młodzież:
• identyfikuje czynniki wyzwalające złość (wydarzenia zewnętrzne i dialog wewnętrzny, powodujące złość),
•identyfikuje sygnały (własne doświadczenie np. napięcie mięśniowe, zaciśnięte pięści pozwalające określić odczuwane emocje jako złość),
• uczy się używać reduktorów (technik służących do zmniejszania poziomu gniewu np. głębokie oddechy, liczenie wstecz, wyobrażenie spokojnej sytuacji, wyobrażenie odległych konsekwencji czyjegoś zachowania),
• uczy się używać monitów (dialogu wewnętrznego np. „bądź spokojny”, „panuj nad sobą” lub wyjaśniać cudze zachowanie jako nie wrogie),
• uczy się stosować samoocenę (na ile dobrze wykonałem powyższe kroki i nagradzam siebie za skuteczne wykonanie).


Trening rozwoju moralnego


Trening Rozwoju Moralnego opiera się na koncepcji rozwoju moralnego wg Kolberga. Kolberg wyróżnia 3 poziomy rozwoju moralno – społecznego, z których każdy zawiera w sobie po 2 stadia. Stadia tworzą uniwersalną i niezmienną sekwencję. Nie sposób osiągnąć kolejnego stadium rozwoju moralnego z przeskoczeniem poprzedniego. Każdy człowiek na określonym poziomie rozwoju musi przejść kolejno wszystkie wcześniejsze stadia. Praca na dylematach moralnych prowadzi do stopniowego wzrostu poziomu moralnego osób biorących udział w treningu.

Trening Rozwoju Moralnego, poprzedzają ćwiczenia, które mają na celu odkrycie wartości oraz sposobów przejawiania się ich w życiu codziennym. Na trening wnioskowania moralnego składają się procedury, zwiększające poczucie przyzwoitości, sprawiedliwości oraz uwzględnianie potrzeb i praw innych osób.

Trening rozwoju moralnego- jak oddziałuje?


Formą prowadzenia zajęć jest dyskusja. Wnioskowanie moralne polega na wprowadzeniu do grupy dotkliwych dylematów, wymagających podania propozycji ich rozwiązania. Trener dysponuje gotowymi uniwersalnymi scenariuszami zajęć, opracowanymi na potrzeby treningu. Dylematy są często także konkretnymi sytuacjami z życia grupy, materiałów do dyskusji mogą dostarczać także media.

W trakcie treningu zapisywane są różne indywidualne rozwiązania problemu, podawane przez każdego z uczestników, spośród których wybierają oni najbardziej dojrzałe moralnie.


Spotkania poprzedzone są kwalifikacją członków grupy, oraz wypełnieniem Kwestionariusza Umiejętności Społecznych. Podczas zajęć prowadzona jest dokumentacja: arkusze diagnostyczne i ewaluacyjne.




Polecamy